W ostatnich latach sporo mówi się o znikających w coraz szybszym tempie mokradłach.
Czy tak naprawdę wiemy, czym one są, jaką pełnią rolę w ekosystemie i jak szalenie ważne są dla naszej planety?
Mokradła to miejsca obok, których (przyznajmy szczerze) przechodzimy raczej obojętnie. Na pierwszy rzut oka to po prostu błoto, dzikie, mało urodziwe, a może nawet mało przydatne miejsce, na dodatek pełne komarów. A jednak to mokradła należą do najważniejszych ekosystemów na naszej planecie. To tu woda spotyka się z lądem, tworząc wyjątkowe warunki do życia dla wielu roślin i zwierząt. Ten niedoceniony ekosystem to barwny, tętniący życiem krajobraz. Siedlisko tysięcy gatunków zwierząt oraz bujnej roślinności, zmieniającej się wraz z porami roku. Urok mokradeł nie ogranicza się jedynie do tego co widzimy, ale obejmuje także poczucie spokoju, refleksji i głęboką więź z naturą, którą w nas budzą.
Mokradła to obszary, na których woda występuje stale lub okresowo, gleba jest wysycona wodą lub regularnie zalewana. Mokradła stanowią strefę przejściową między środowiskiem wodnym a lądowym. Do mokradeł zaliczamy bagna, torfowiska, rozlewiska rzek, podmokłe łąki, jeziora oraz obszary przybrzeżne, takie jak lasy namorzynowe. Oczyszczają wodę zatrzymując zanieczyszczenia i poprawiając jej jakość. Magazynują ją, dzięki czemu zmniejszają ryzyko powodzi, a w czasie suszy utrzymują wilgoć w środowisku. Działają na zasadzie naturalnych „gąbek”, które regulują obieg wody. Odgrywają także ważną rolę w walce ze zmianami klimatycznymi, magazynując duże ilości dwutlenku węgla w glebie i roślinności, zmniejszając tym samym ilość gazów cieplarnianych. Mokradła to także siedlisko dla niezwykłej różnorodności biologicznej. Są domem dla bezkręgowców, ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków, dostarczając im pożywienia, wody, schronienia, siedlisk, miejsc rozrodu i innych zasobów.
W Polsce stanowią zaledwie 4% powierzchni. Szczególnie dobrze zachowane są mokradła na wschodzie i północy kraju, ale występują w wielu regionach. Do najważniejszych, najbardziej znanych mokradeł zaliczamy te w Biebrzańskim Parku Narodowym. Park ten stanowi największy obszar bagienny w Polsce i jest jednym z najważniejszych w Europie. Nie można nie wspomnieć o mokradłach w Kampinoskim Parku Narodowym, Poleskim i Narwiańskim.
Na świecie mokradła występują we wszystkich strefach klimatycznych, od gorących tropików po zimne obszary subarktyczne. Różnią się wyglądem i warunkami, ale wszędzie pełnią kluczową rolę w przyrodzie. Największym systemem mokradeł i rzek na świecie jest Amazon Basin.
Mimo swojej ogromnej wartości mokradła znikają w tempie trzykrotnie szybszym niż lasy. Ich powierzchnia znacząco się zmniejsza, głównie na skutek działalności człowieka. Osuszanie terenów pod uprawy rolne, rozbudowa miast, zanieczyszczenia wód czy zmiany klimatyczne sprawiają, że te wyjątkowe i niedoceniane ekosystemy są coraz bardziej zagrożone. Wraz z ich zanikiem nie tylko tracimy siedliska dla zwierząt, ale także naturalne mechanizmy, które pomagają utrzymać równowagę w środowisku.
Jedna z kampanii EAZA „Wetlands for life” poświęcona jest mokradłom. Ponieważ wielu z nas nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo zależni jesteśmy od mokradeł jej kluczową misją jest zwiększenie świadomości w społeczeństwie na temat istoty tych niedocenionych ekosystemów. Mokradła najlepiej zachowują swoją równowagę, gdy ludzie dbają o ich stan, dlatego wprowadzając drobne zmiany w naszej codzienności możemy znacząco przyczynić się do spowolnienia ich zanikania.
– Ograniczając zużycie wody w domu zmniejszamy obciążenie rzek, jezior i wód podziemnych, które zasilają mokradła. Warto świadomie kontrolować codzienne zużycie wody.
– Dbanie o czystość środowiska ograniczając zużycie jednorazowego plastiku oraz nie używając środków chemicznych do ochrony roślin to także dobry nawyk. Im mniej zanieczyszczeń trafia do wód tym lepsze warunki dla mokradeł.
– Warto wybierać rodzime gatunki roślin zakładając własny ogród. Rośliny występujące naturalnie w danym regionie wspierają lokalne gatunki zwierząt i ograniczają rozprzestrzenianie się obcych, inwazyjnych gatunków. Mając własny ogród można założyć ogród deszczowy, który pomoże oczyścić wodę opadową.
– Nasze zaangażowanie w działania lokalne, takie jak udział w sprzątaniu terenów podmokłych, w projektach ich odtwarzania lub inicjatywach badawczych dotyczących jakości wody i przyrody, może przynieść realne efekty w utrzymaniu mokradeł w dobrej kondycji.
– Dzielmy się zdobytą wiedzą. Niewielkie działania pojedynczych osób, powielane w większej skali przez całe społeczności, mogą prowadzić do dużych zmian. Ochrona mokradeł to nie tylko zadanie dla rządów czy naukowców – każdy z nam ma możliwość wspierać ją w codziennym życiu.
Więcej o kampanii Wetlands for Life EAZA przeczytanie tu – https://zoo.gdansk.pl/edukacja/kampanie-edukacyjne/wetlands-for-life/
